شوري در ارقام مورد مطالعه کاهش يافت. همچنين مي‌توان نتيجه گرفت که متحمل‌ترين و حساسترين رقم به شوري از نظر طول ساقه به ترتيب ارقام Sor834 و HTS بودند. شوري به علت افزايش فشار اسمزي منجر به كاهش جذب آب و در نتيجه كاهش تقسيم، طويل شدن و تمايز سلولي گشته و بدين سبب كاهش طول ساقه‌ را توجيه پذير مي‌نمايد. ميرمحمدي ميبدي و قره ياضي (1381) کاهش طول ساقه در شرايط شور را گزارش کرده اند که باعث کاهش وزن ساقه و در نهايت وزن ماده خشک مي شود. يکي از دلايل کاهش طول ساقه در شرايط تنش، کاهش يا عدم انتقال مواد غذايي از لپهها به جنين است. علاوه بر آن کاهش جذب آب توسط بذر در شرايط تنش باعث کاهش ترشح هورمونها و فعاليت آنزيمها و در نتيجه اختلال در رشد گياهچه (ساقهچه و ريشهچه) ميشود (کافي و همکاران، 1384). کاهش رشد گياهان در اثر شوري معمولاً به دليل تأثير شوري بر فتوسنتز و فرايندهاي جانبي آن ميباشد که بر حسب رقم و شرايط محيطي متفاوت است. به نظر ميرسد کاهش طول ساقه در اثر شوري به دليل کاهش فتوسنتز باشد (بونرت و جنسن88، 1996).

4-1-2-2- سطح برگ
مقايسه ميانگين برهمکنش‌ها از نظر سطح برگ (جدول 4-4) نشان داد که در تيمار شاهد، رقم Sor857 با ميانگين 70/15 سانتي‌متر مربع بالاترين ميزان سطح برگ و رقم Sor1003 با ميانگين 8/7 سانتي‌متر مربع کمترين ميزان سطح برگ را به خود اختصاص دادند. در بقيه سطوح مختلف شوري، سطح برگ در ارقام سورگوم کاهش نشان داد، بطوريکه در ساير سطوح شوري بالاترين و کمترين سطح برگ به ترتيب مربوط به ارقام Sor857 و Sor1003 بودند. به طور کلي با افزايش شوري، ميزان سطح برگ کاهش پيدا کرده است. افزايش ناگهاني شوري خاک باعث ميشود که سلولهاي برگ بهطور موقت آب خود را از دست بدهند. با گذشت زمان سرعت تقسيم و طويل شدن سلولها کاهش يافته و در نتيجه، اين تغييرات منجر به کوچکتر شدن اندازه نهايي برگها خواهد شد (مانس، 2002). نتايج مشابهي براي نيشکر (تيواري89 و همکاران، 1997)، گلرنگ (باسيل و كافكا90، 2002)، گندم (سپسخواه و بورسما91، 1979)، سورگوم (ردمن92 و همکاران 2005)، گزارش شده است. علت كاهش سطح برگ در شرايط شور کم شدن فشار آماس سلول‌ها و کاهش اندازه آنها در اثر تنش اسمزي است. ضمن اينكه ريزش برگ‌ها در پاسخ به تجمع نمك نيز مي‌تواند باعث كاهش سطح برگ شود (سپاسخواه و بورسما، 1979). همچنين در حضور ميزان بالاي املاح محيط گياه، ميزان آب قابل دسترس كاهش يافته و از يك طرف موجب محدود شدن تقسيم سلولي و از طرف ديگر كاهش حجيم شدن سلول‌ها مي‌شود و بدين صورت كاهش گسترش سطح برگ بروز مي كند (ويگناراجا93، 1974). با توجه به كاهش سطح و تعداد برگ با افزايش شوري، چنين برداشت مي شود كه ميزان دريافت نور و در نتيجه فتوسنتزخالص و تجمع ماده خشك كاهش يافته و وزن خشك قسمت هوايي كه مجموع وزن خشك ساقه و برگ است كاهش مي‌يابد.

4-1-2-3- وزن خشک برگ
مقايسه ميانگين برهمکنش رقم و شوري نشان داد که رقم Sor834با ميانگين 544/ گرم بيشترين وزن خشک و رقم Lts با ميانگين 186/0 گرم کمترين وزن خشک را در تيمار شاهد به خود اختصاص دادند (جدول 4-4). در بقيه سطوح مختلف با افزايش شوري وزن خشک برگ کاهش نشان داد. به طوريکه در تمامي سطوح ديگر بالاترين و کمترين وزن خشک برگ به ترتيب مربوط به ارقام Sor834 و MTS بودند. تنش شوري از طريق کاهش تکثير سلولي و کاهش مدت تجمع ماده خشک باعث کوتاه شدن ميانگر‌ه‌ها شده و ارتفاع بوته و در نتيجه وزن خشک برگ و اندام هوايي را کاهش مي‌دهد (زادوريان و همکاران، 1390). به طور کلي با افزايش شوري، وزن خشک برگ کاهش يافت که با نتايج شمس الدين سعيد و فرحبخش (1388) در گياه ذرت، ايندولکار و مور94 (2004) و راوسون95 و همکاران (2006) و لاوچلي و اپيستن96 (2000) و يارنيا (1387) در گياه سورگوم،
دميرکايا و ايپک 97(2003) در گلرنگ، يانگ 98همکاران (1990) در سورگوم همخواني دارد. اين کاهش، نتيجه‌ کاهش در اجزاي گياهچه به دليل کاهش تقسيم، رشد و تنفس سلولي مي‌باشد. به طوركلي كاهش توليد ماده خشك در شرايط شور را مي‌توان به دليل هزينه انرژي متابوليک مربوط به سازگاري به شرايط تنش، كاهش نرخ فتوسنتز در واحد سطح برگ، كاهش جذب كربن و صدمه به بافت‌ها دانست (مير محمدي ميبدي و قره ياضي، 1381).

4-1-2-4- وزن خشک ريشه
نتيجه مقايسه ميانگين برهمکنش‌ها (جدول 4-4) نشان داد که در تيمار شاهد رقم MTS با ميانگين 18/2 گرم بالاترين و رقم Sor1009 با ميانگين 092/ گرم کمترين ميزان وزن خشک ريشه را به خود اختصاص دادند. همچنين در سطح شوري 10 دسي زيمنس بر متر رقم Sor834 با ميانگين 172/0 گرم بالاترين و رقم Sor808 با ميانگين 055/0 گرم کمترين وزن خشک ريشه را دارا بودند. رقم Sor834 بيشترين و رقم HTS کمترين مقدار وزن خشک ريشه را در بالاترين سطح شوري دارا بودند. ريشه‌ها اولين اندام گياه هستند كه آثار تنش شوري را تجربه مي‌كنند و پس از آن اندام‌هاي هوايي تحت تأثير تنش قرار مي‌گيرند. رشد ريشه سورگوم در شرايط شوري کاهش مي‌يابد (مير محمدي ميبدي و قره‌ياضي، 1381). به طور کلي با افزايش شوري، وزن خشک ريشه در تمامي ارقام کاهش نشان داد که اين با نتايج يارنيا (1387) در سورگوم علوفه‌اي مطابقت دارد.

جدول 4-2- ميانگين مربعات منابع تغيير براي پارامترهاي ظاهري اندازهگيريشده در ارقام سورگوم
منابع تغيير
درجه آزادي
طول ساقه
سطح برگ
وزن خشک برگ
وزن خشک ريشه
رقم
9
**96/1
**98/32
**0482/
**442/0
شوري
3
**005/10
**35/40
**5136/
**12/2
رقم *شوري
27
**2631/0
**57/1
**0134/0
**21/10
خطا
80
0629/0
667/
00079/0
00117/0
ضريب تغييرات (درصد)

02/14
95/8
82/14
91/6
SI (شدت تنش)

67/0
18/0
84/0
23/0

**معني‌داري در سطح احتمال يک درصد را نشان ميدهد

جدول 4- 3- ميانگين مربعات حاصل از برشدهي سطوح مختلف شوري براي پارامترهاي ظاهري اندازهگيري شده در ارقام مختلف سورگوم
منابع تغيير
درجه آزادي
طول ساقه
سطح برگ
وزن خشک برگ
وزن خشک ريشه
شاهد
9
**41/1
**16/19
**052/0
**56/1
5
9
**464/0
**58/7
**013/0
**0068/0
10
9
**311/0
**95/5
**010/0
**0047/0
20
9
**387/0
**61/4
**010/0
**0034/0
** معني دار در سطح احتمال يک درصد

جدول 4-4- مقايسه ميانگين ارقام براي صفات ظاهري اندازه گيري شده در سطوح مختلف شوري
وزن خشک ريشه
(گرم)
وزن خشک برگ
(گرم)
سطح برگ (سانتي‌مترمربع)

طول ساقه (سانتي‌متر )
ارقام
سظوح شوري
(دسي‌زيمنس بر متر)
32/01e
308/0e
8/7e

76/3c
Sor1003

820/0c
0/544a
70/12b

40/5 a
Sor834
شاهد
110/0g
262/0f
43/11bc

12/5a
Sor808

401/0d
499/0b
93/8de

76/4a
Sor1011

092/0h
261/0f
56/8de

76/4a
Sor1009

201/0f
521/0a
53/10c

31/4b
Sor1006
39
650/1b
491/0b
70/15a

92/4a
Sor857

181/2a
387/0d
23/9d

53/4a
MTS

270/0f
540/0a.
30/8de

18/3d
HTS

209/0f
186/0.g
80/12b

25/4b
LTS

12/0a
163/0cd
13/7e

56/3cd
Sor1003

207/0a
273/0a
86/10b

13/4ab
Sor834

07/0b
193/0bc
73/10bc

58/3cd
Sor808

108/0b
230/0ab
23/8de

51/3cd
Sor1011

078/0b
128/0d
10/7e

33/3d
Sor1009

082/0b
188/0bc
26/9d

81/3bc
Sor1006
5
199/0a
176/0c
43/11a

73/3bcd
Sor857

093/0b
067e
53/9cd

30/4a
MTS

106/0b
063/0e
70/7e

90/2e
HTS

101/0b
129/0d
13/11a

85/3bc
LTS

106/0bc
127/0c
60/6c

38/3b
Sor1003

172/0a
216/0a
60/9a

4a
Sor834

055/0c
183/0ab
83/9a

18/3c
Sor808

114/0bc
166/0bc
76/7bc

51/3b
Sor1011

061/0c
125/0c
16/8b

20/3b
Sor1009

068/0c
166/0bc
80/7bc

38/3b
Sor1006
10
153/0ab
141/0bc
43/10a

50/3b
Sor857

059/0c
057/0d
40/7bc

20/3b
MTS

094/0c
047/0d
7e

73/2d
HTS

082/0c
054/0d
56/10a

43/3b
LTS

105/0a
124/0bc
10/6e

70/2cd
Sor1003

156/0a
238/0a
20/9ab

90/3a
Sor834

052/0b
166/0bc
13/9ab

54/2d
Sor808

107/0a
116/0c
70/6de

43/3ab
Sor1011

056/0b
121/0bc
23/7de

96/2c
Sor1009
20
040/0b
156/0bc
06/8bc

25/3b
Sor1006

111/0a
125/0bc
83/9a

33/3b
Sor857

050/0b
023/0d
56/7cd

3c
MTS

033/0b
043/0d
43/6de

50/2d
HTS

077/0b
051/d
70/8a-c

96/2c
LTS

* درهر ستون حداقل يک حرف مشترک نشان دهنده عدم تفاوت آماري در سطح احتمال 5% براساس آزمون LSmeans ميباشد.
4-1-3- تاًثير شوري بر صفات فيزيولوژيک (پرولين و قندهاي محلول) در ارقام مختلف سورگوم
4-1-3-1- غلظت پرولين برگ
نتيجه تجزيه واريانس صفات پرولين و قندهاي محلول نشان داد که اثر رقم، شوري و بر همکنش آنها براي صفات پرولين و قندهاي محلول در سطح يک درصد معني‌دار بود (جدول 4-5). نتايج برش‌دهي (جدول 4-6) نيز نشان داد که ارقام در هر سطح شوري براي صفات پرولين و قندهاي محلول تفاوت معني‌داري در سطح يک درصد دارند. مقايسه ميانگين داده‌ها (جدول 4-7) نشان داد که با افزايش شوري مقدار پرولين به‌طور معني‌داري افزايش نشان داد. بطوريکه رقم MTS با ميانگين 16/4 ميکرومول بر گرم بيشترين مقدار پرولين و رقم HTS با ميانگين 28/1 (ميکرومول بر گرم) کمترين مقدار پرولين را در تيمار شاهد به خود اختصاص دادند. در سطوح شوري 5 دسي زيمنس بر متر رقم MTS با ميانگين29/11 ميکرومول بر گرم و رقم Sor834 با ميانگين 97/2 ميکرومول بر گرم به ترتيب بيشترين و کمترين مقدار پرولين را دارا بودند. در بالاترين سطح شوري رقم Sor1009 با ميانگين 07/38 ميکرو مول بر گرم بيشترين و رقم Sor1006 با ميانگين 75/4 ميکرومول بر گرم کمترين ميزان پرولين را به خود اختصاص دادند. بهطورکلي شوري موجب افزايش پرولين شده است. افزايش پرولين نشاندهنده نقش اين اسيدآمينه در تنظيم اسمزي ميباشد. تنظيم اسمزي در گياهان، از سازوکارهاي تحمل به شوري است و بهطور کلي به کاهش پتانسيل اسمزي در اثر تجمع مواد محلول در شرايط شوري اطلاق ميگردد (باجي99 و همکاران، 2001). افزايش غلظت پرولين برگ‌ها با افزايش فعاليت پروتئاز، تجمع اسيدآمينه‌ها و آمونيوم و كاهش ميزان كلروفيل برگ و پروتئين همراه است. كمبود عناصر ازت، كلسيم و فسفر باعث افزايش پرولين در گياه تحت تنش مي شود. معمولا در گياهاني که در معرض شرايط سخت خشکي و تنش شوري قرار گرفته‌اند، پرولين تجمع پيدا مي‌کند. احتمالا پرولين در تنظيم اسمزي و حفظ فعاليت آنزيمي گياه تحت تنش شوري نقش دارد (گرين وي و مانز 1980). گيريجيا100 و همکاران (2002) علت تجمع پرولين را توقف تجزيه پرولين و تحريک مسير ساخت آن دانسته و چنين بيان کردند که در هنگام عدم حضور يون کلسيم و حضور يون سديم فعاليت آنزيم پرولين اکسيداز کاهش يافته و نميتواند پرولين را به گلوتامات تبديل کند. اتصال يون کلسيم به جايگاههاي اين يون در آنزيم مذکور موجب فعاليت شديد اين آنزيم شده و در نهايت از غلظت پرولين کاسته ميشود. با افزايش شوري

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید