سديم در بافتهاي گياهي يكي از نتايج اوليه تنش شوري است (منجزو و همکاران114، 2000). اولين اثر سمي سديم به تأثير آن در غشاء سلولي مربوط مي‌شود، بطوريكه يون سديم جايگزين يون كلسيم در غشاء مي‌گردد و قابليت نفوذ پديري آن افزايش مي‌يابد. افزايش قابليت نفوذ پذيري غشاء به نوبه خود اثرات منفي روي فرآيندهاي متابوليكي باقي مي‌گذارد (کرامر، 2002).
با افزايش شوري غلظت سديم برگ‌ها به طور معني‌داري در تمامي ارقام افزايش يافت. که نتيجه اين آزمايش با نتايج چين115 و همکاران (1995) در گندم و جو، کلارک و همکاران116 (1999) در سورگوم، همچنين رجبي و همکاران (1384) در گندم ، دلايل فزوني سديم و کلر به عنوان يونهاي سمّيتزا را حلاليت شديد آنها در آب، جذب سريع و انتقال آنها با جريان تعرق دانسته و اظهار داشتند هزينهاي که گياه در قبال تنظيم يوني متقبل ميشود در قالب بازداري از رشد، فتوسنتز و ساير فرآيندهاي سوخت و سازي نمود پيدا ميکند.

4-1-4-5- تأثير شوري بر ميزان نسبت سديم به پتاسيم
نتايج مقايسه ميانگين بر همکنش رقم و شوري جدول (4-10) نشان داد که در سطح شوري 5 دسي زيمنس بر متر رقم MTS با ميانگين 66/13 ميلي‌گرم بر گرم وزن خشک برگ بيشترين و رقم Sor1003 با ميانگين 34/1 ميلي‌گرم بر گرم
وزن خشک برگ کمترين ميزان نسبت سديم به پتاسيم برگ را به خود اختصاص دادند. در اين سطح ارقام MTS و HTS در يک گروه قرار گرفتن و تفاوت معني‌داري با هم نداشتند. . رقم LTS با ميانگين 96/46ميلي‌گرم بر گرم وزن خشک برگ بالاترين و رقم Sor808 با ميانگين 83/2 ميلي‌گرم بر گرم وزن خشک برگ کمترين ميزان نسبت سديم به پتاسيم برگ را در سطح تنش 10 دسي زيمنس بر متر به خود اختصاص دادند. در آخرين و بالاترين سطح شوري کمترين ميزان نسبت سديم به پتاسيم برگ به رقم Sor834 با ميانگين 57/6 ميلي‌گرم بر گرم وزن خشک برگ و بيشترين ميزان سديم برگ به رقم LTS با ميانگين 83/55 ميلي‌گرم بر گرم وزن خشک برگ تعلق داشت. در اين آزمايش با افزايش شوري نسبت سديم به پتاسيم افزايش يافت. که با نتايج صبوري و همکاران (1386) در برنج مطابقت دارد. به‌طور کلي ژنوتيپ‌هايي که نسبت سديم به پتاسيم بالايي در برگ‌هاي خود داشتند، نسبت به تنش شوري حساس و آنهايي که مقادير کمتر داشتند، مقاوم مي‌باشند.

جدول (4-8) ميانگين مربعات حاصل از تجزيه واريانس براي عناصر معدني اندازهگيري شده در ارقام مختلف سورگوم
منابع تغيير
درجه آزادي
پتاسيم برگ
کلسيم
منيزيم
سديم برگ
نسبت سديم به پتاسيم
شوري
3
**11/3837
**53/1088
**12/33
**7/106837
**87/2292
رقم
9
**27/347
**67/277
**360/9
**39/18918
**67/972
شوري ×رقم
27
**39/171
**10/210
**380/7
**81/7999
**43/213
خطا
80
23/4
23/3
2013/0
12/288
55/8
ضريب تغييرات

60/11
10/16
40/25
56/18
6/27
SI (شدت تنش)

29/0
61/0
77/0
86/0
96/0
** معنيدار در سطح احتمال يک درصد و SI نيز شدت تنش را نشان ميدهند.

جدول( 4- 9) ميانگين مربعات حاصل از برشدهي سطوح مختلف شوري براي عناصر معدني اندازهگيري شده در ارقام مختلف سورگوم
منابع تغيير
درجه آزادي
پتاسيم برگ
کلسيم
منيزيم
سديم برگ
نسبت سديم به پتاسيم
شاهد
9
**79/665
**87/27
**443/
ns96/328
ns620/0
5
9
**82/65
**94/31
**998/3
**02/4890
**85/67
10
9
**41/54
**49/52
**001/6
**11409
**09/587
20
9
**08/59
**100/728
**07/19
**13519
**93/958
** و ns به ترتيب معنيدار در سطح احتمال يک درصد و غيرمعنيدار ميباشند.

جدول (4-10) مقايسه ميانگين ارقام براي عناصر معدني اندازه‌گيري شده در سطوح مختلف شوري
نسبت سديم/پتاسيم(ميلي گرم بر گرم وزن خشک برگ)
منيزيم
(ميلي گرم بر گرم وزن خشک برگ)

کلسيم (ميلي گرم بر گرم وزن خشک برگ)
سديم
(ميلي گرم بر گرم وزن خشک برگ)
پتاسيم
(ميلي گرم بر گرم وزن خشک برگ)
ارقام
سظوح شوري
(دسي‌زيمنس بر متر)
61/0a
25/0b
08/9a
38/26a
87/43b
Sor1003

15/0a
15/0b
78/3bc
9/4a
02/32d
Sor834
محلول هوگلند
64/0a
52/0b
04/11a
05/21a
55/32d
Sor808
(شاهد)
16/0a
17/0b
26/4b
04/6a
79/36c
Sor1011

13/1a
28/0b
65/4b
81/19a
45/17j
Sor1009

68/0a
51/0b
24/3bc
04/18a
42/26e
Sor1006

07/0a
44/0b
29/2bc
36/5a
30/67a
Sor857

44/0a
62/0b
69/3bc
15/20a
83/44b
MTS

47/1a
23/0b
33/1c
49/4a
75/18f
HTS

24/a
45/1a
19/2bc
75/34a
90/23e
LTS

34/1cd
49/0de
06/12b
31/22e
01/16b
Sor1003

57/2c
36/0e
85/9b
44/56d
01/22b
Sor834

004/2cd
45/0de
11/9b
73/36de
02/32a
Sor808

26/3c
16/1cd
87/3c
63/62d
18/19b
Sor1011

30/9ab
87/1bc
35/4c
135a
78/14c
Sor1009

49/6bc
89/0c-e
58/8b
09/57d
26/12d
Sor1006
5
83/2 c
31/1c
52/8b
09/40de
15/14cd
Sor857

66/13a
30/3a
50/11b
85/118ab
13/6e
MTS

61/10ab
45/3a
36/14a
43/125a
79/11d
HTS

92/12a
47/2b
45/7b
28/91b
10/7e
LTS

83/6de
95/0d
73/11b
91/82c
26/12c
Sor1003

01/4e
48/0e
55/12b
75/64cd
42/16ab
Sor834

83/2e
86/0de
65/18a
08/50d
61/17a
Sor808

13/7cd
41/1cd
38/9b
03/86c
76/11c
Sor1011

66/9d
02/2c
44/4c
16/135b
63/11c
Sor1009

57/10d
93/0de
63/9b
97/102bc
95/9d
Sor1006
10
10/9d
86/1c
94/9b
62/124b
89/13bc
Sor857

53/28b
43/3b
94/16a
59/235a
17/8de
MTS

65/23 c
66/4a
83/15a
92/132b
1/6ef
HTS

96/46 a
43/3b
95/11b
63/218a
77/4f
LTS

18/9e-g
06/1ef
81/18b
48/99e
85/10b
Sor1003

57/6fg
74/0f
13/13c
40/77e
78/11b
Sor834

51/9ef
71/1de
18/20b
19/164c
25/17a
Sor808

44/4g
27/1ef
09/15c
64/84e
12/10c
Sor1011

66/11de
35/2cd
45/5e
52/131d
21/13b
Sor1009
20
95/15d
83/2c
49/12cd
16/148cd
43/9d
Sor1006

34/14d
57/1e
71/10d
24/133d
37/9d
Sor857

86/47b
92/8a
55/61a
31/312a
60/6de
MTS

06/27 c
92/4b
27/18b
64/138cd
17/5e
HTS

83/55 a
58/4b
63/13c
83/235b
24/4e
LTS

درهر ستون حداقل يک حرف مشترک نشان دهنده عدم تفاوت آماري در سطح احتمال 5% براساس آزمون LSmeans ميباشد.

4-1-5 همبستگي‌هاي ژنتيکي و فنوتيپي بين صفات
در اصلاح نباتات همبستگي بين صفات از اهميت ويژه‌اي برخوردار است، زيرا ميزان و نوع رابطه ژنتيکي و غيرژنتيکي بين دو يا چند صفت را اندازه‌گيري مي‌نمايد. در شرايط تنش شوري، همبستگي فنوتيپي مثبت و معنيدار در سطح احتمال يک درصد بين وزن خشک برگ با ميزان پتاسيم و همبستگي فنوتيپي منفي و معنيدار در سطح احتمال يک درصد با قند محلول، سديم و منيزيم وجود داشت (جدول 4-11). بنابراين با افزايش پتاسيم برگ وزن خشک برگ افزايش و با افزايش ميزان قند محلول، سديم و منيزيم برگ وزن خشک برگ کاهش مي‌يابد. بين وزن خشک برگ با طول ساقه همبستگي مثبت و معني‌دار وجود داشت. همبستگي فنوتيپي سطح برگ، طول ساقه و پرولين با بقيه صفات غيرمعني‌دار بود. همبستگي فنوتيپي پتاسيم با سديم و منيزيم برگ مثبت و غير‌معني‌دار بود. يعني با افزايش ميزان سديم و منيزيم برگ ميزان پتاسيم کاهش يافته و بر عکس آن نيز صادق است. در شرايط تنش شوري، همبستگي ژنوتيپي و فنوتيپي بين نسبت سديم به پتاسيم با ميزان سديم، منيزيم و غلظت قند محلول مثبت و معني‌دار بود. همچنين شرايط تنش و عدم تنش همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي نسبت سديم به پتاسيم با منيزيم برگ معني‌دار بود. همبستگي فنوتيپي بين نسبت سديم به پتاسيم با غلظت يون‌هاي سديم و پتاسيم برگ به ترتيب همبستگي مثبت و معني‌دار و منفي و معني‌دار در سطح يک درصد بودند. که اين با نتايج گارسيا و همکاران (1997) در گياه برنج مطابقت دارد. همبستگي ژنتيکي بيانگر ميزان کواريانس دو ژن مشابه يا به‌شدت پيوسته در دو صفت متفاوت مي‌باشد. همبستگي ژنوتيپي نسبت سديم به پتاسيم با ميزان منيزيم، سديم، پتاسيم و قند محلول مثبت و معني‌دار بود. همبستگي ژنتيکي بين وزن خشک برگ با طول ساقه و ميزان پتاسيم برگ مثبت و معني‌دار و با ميزان پرولين، قند و سديم برگ منفي و معني‌دار بود. همبستگي ژنتيکي و فنوتيپي سديم با پتاسم برگ منفي و معني‌دار بود، يعني با افزايش ميزان سديم برگ ميزان پتاسيم کاهش مي‌يابد. همبستگي ژنتيکي بين کلسيم با پتاسيم برگ منفي و معني‌دار و با ميزان پرولين و قند مثبت و معني‌دار بود. وزن خشک برگ بيشترين همبستگي ژنتيکي و فنوتيپي مثبت و معني‌دار را با پتاسيم برگ داشت. آذري و همکاران (1391) با بررسي اثر شوري بر روي دو گونه کلزا و شلغم روغني نشان دادند در گونه B. rapa بين سطح برگ با ميزان يون سديم همبستگي منفي و معني‌دار و با يون پتاسيم همبستگي مثبت و معني‌داري داشتند. اين موضوع نشان دهنده سميت سديم و نقش مثبت پتاسيم در بهبود رشد گياه است. از طرفي نتايج نشان داد سديم بر پيکر بندي گياه و رشد رويشي آن در گونه B.rapa اثر مي‌گذارد که اين اثر از طريق کاهش قدرت توليد گياه و توانايي فتوسنتز اعمال مي‌گردد. در نقطه مقابل، يون پتاسيم آثار کاملاً متفاوتي نسبت به يون سديم داشت. در اکثر موارد علامت ضرايب همبستگي فنوتيپي و ژنوتيپي با هم يکسان بودند و در رابطه با تفاوت‌هاي موجود، اثر محيط را مي‌توان دخيل دانست. همچنين در موارد زيادي، ضرايب همبستگي ژنوتيپي و فنوتيپي از نظر مقدار بسيار به هم نزديک بودند که نشان‌دهنده کاهش واريانس و کواريانس محيطي تا يک سطح قابل اغماض مي‌باشد.

جدول 4-11- ضرايب همبستگي فنوتيپي (بالاي قطر) و ژنوتيپي (زير قطر) صفات در شرايط تنش شوري

نسبت سديم/پتاسيم

کلسيم

منيزيم
پتاسيم
سديم
قند
پرولين
طول ساقه
وزن خشک ريشه
سطح برگ
وزن خشک برگ

850/-**
216/- ns
935/-**
864/**
839/-**
866/-**
540/- ns
660/*
433/ ns
116/ ns
1
وزن خشک برگ

219/ ns
142/ ns
150/- ns
288/ ns
173/ ns
123/- ns
588/- ns
427/ ns
225/ ns
1
161/ ns

سطح برگ

339/- ns
122/- ns
413/- ns
360/ ns
366/- ns
628/- ns
077/- ns
683/*
1
ns 256/
* 452/
وزن خشک ريشه

219/- ns
206/ ns
0039/ ns
484/ ns
280/- ns
627/- ns
488/- ns
1
**761/
477/ **
725/ **

طول ساقه

863/-**
409/ ns
603/ ns
390/- ns
315/ ns

474/ ns
1
080/ ns
106/- ns

610/- **
600/0-**

پرولين

786/**
433/ ns
786/ ns
717/*
687/*
1
479/ *
530/- **
693/- **

129/- ns

**880/0-

قند

889/**
095/ ns
755/*
767/-**
1
728/ **
334/0 ns
355/- ns

375/- ns

176/ ns
884/- **

سديم

863/-**
037/-

دسته بندی : No category

دیدگاهتان را بنویسید